Perspectieven op recht

Inhoud

Inleiding
Het onderscheid tussen de verschillende rechtsgebieden – privaatrecht (verbintenissenrecht en goederenrecht) en publiekrecht (staats- en bestuursrecht, strafrecht en het internationaal en Europees recht) wordt in Perspectieven op recht losgelaten. Het centrale thema van het vak is rechtspleging. Rechtspleging is een belangrijk thema in zowel het privaatrecht als het publiekrecht. Immers, in elk van de hierboven genoemde rechtsgebieden nemen rechterlijke instanties belangrijke, en in sommige gevallen invloedrijke, beslissingen. In Perspectieven op recht kijken we echter niet door de ogen van de rechter die een casus moet oplossen, zoals bij de positiefrechtelijke vakken, maar in plaats daarvan naar de rechter zélf. In deze cursus reflecteren we op wat rechtspleging inhoudt vanuit een theoretisch en empirisch perspectief. We behandelen verschillende normatieve theorieën om inzicht te krijgen in rechterlijke oordeelsvorming in een democratische rechtsstaat. Daarnaast schenken we aandacht aan empirisch juridisch onderzoek en het belang om de ‘juiste’ methode bij de beantwoording van onderzoeksvragen te stellen en zetten wij u aan tot het ontwikkelen van een kritische houding ten aanzien van het geldende recht, in het bijzonder de hedendaagse rechtspleging.

Thema I. Rechtsvinding: rechterlijke oordeelsvorming
In het eerste deel van de cursus bestuderen we rechterlijke oordeelsvorming vanuit een theoretisch perspectief. We zullen ingaan op verschillende rechtsvindingtheorieën die inzicht geven in de oordeelsvorming door de rechter. Elk van deze theorieën gaat in op de vraag in hoeverre de rechter in een concreet geval in staat is om zijn oordeel te baseren op het recht. Is de rechter volledig gebonden aan het recht of heeft hij een keuze te maken over welke beslissing juist is? Deze theorieën gaan ook in op de vraag hoe de rechter tot een juridisch oordeel zou moeten komen en welke overwegingen hierbij een rol mogen spelen. We zullen in het bijzonder aandacht geven aan deze problematiek in zaken waarin juristen het onderling oneens zijn over welke juridische beslissing de juiste is, zogenoemde 'hard cases'. We gaan ook in op verschillende normatieve theorieën over democratie en rechtsstaat. Ten slotte staan we in dit deel van de cursus stil bijde professionele rol van de jurist in een democratische rechtsstaat.

Thema II. Recht van onderop: de alledaagsheid van rechtspraak

In het tweede deel veranderen we van perspectief en kijken we met een empirische blik naar de hedendaagse Nederlandse rechtspraktijk. We verlaten de theorie en de uitzonderlijke 'hard cases' en stappen in de wereld van de bulk van de ‘alledaagse’ zaken waar een rechter uitspraak over moet doen. We zullen zien dat in rechtszaken vaak feitelijke – empirische – kwesties aan de orde komen. We zullen ontdekken dat de daarbij relevante empirische informatie lang niet altijd voorhanden is. We richten ons vervolgens op de veranderende rol van de rechter, een rol die zich niet louter richt op de beslechting van juridische geschillen, maar die ook maatschappelijk effectief probeert te zijn. Tenslotte zullen we zien dat er op die uitdijende rol van de rechter best wel wat kritiek komt. Met name bij het ‘probleemoplossend vermogen’ van de rechter worden fundamentele vragen gesteld. En dit, terwijl de dagelijkse praktijk met tal van bottom-up initiatieven toch vooruit lijkt te lopen op de beantwoording van die vragen.Kortom, recht van onderop.

Na afloop van de cursus:

Studenten kunnen verschillende metajuridische perspectieven op het recht onderscheiden.

Studenten kunnen de hedendaagse Nederlandse rechtspleging op basis van verschillende normatieve en empirische theorieen kritisch beschouwen.

Studenten kunnen de professionele rol van de jurist op basis van verschillende ethische theorieen kritisch beschouwen.

Studenten kunnen op een heldere wijze een rechtswetenschappelijk betoog schrijven over Nederlandse rechtspleging op basis van verschillende argumenten, die in onderlinge samenhang gepresenteerd worden

Studenten kunnen een beargumenteerde discussie voeren over de rol van de rechter vanuit normatieve en empirische perspectieven.

Studenten kunnen op basis van reflectieopdrachten hun persoonlijke en professionele competenties in kaart brengen

Ben je student aan de Eindhoven University of Technology (TU/e) of Wageningen University & Research (WUR)? Schrijf je dan in voor deze cursus via eduXchange.nl

Er bestaat voldoende voorkennis van de cursussen op niveau 1 van de opleiding.